Tavşanlarda Sürekli Uzayan Dişler ve Ot Sindiriminin Düzeni

Tavşanlar sakin görünüşleri ve yumuşak tüyleriyle çoğu insanın tanıdığını sandığı hayvanlardır. Oysa yakından bakıldığında bedenlerinin son derece özel bir beslenme biçimi etrafında kurulduğu görülür. Sürekli uzayan dişler, gün boyu duran bir sindirim düzeni ve otun içindeki besini iki aşamada almayı sağlayan alışılmadık bir yöntem, hepsi birbirine bağlıdır. Bu düzeni anlamak, tavşanların doğada nasıl hayatta kaldığını ve evde bakıldıklarında neye ihtiyaç duyduklarını da açıklar.

Kemirgen Değiller

Yaygın bir yanlış bilgi, tavşanların kemirgen olduğudur. Aslında tavşanlar ayrı bir grupta yer alır ve kemirgenlerden en belirgin farkları ön dişlerinin dizilişidir. Üst çenede öndeki iki büyük kesici dişin hemen arkasında, daha küçük ikinci bir çift diş bulunur. Kalem dişi denen bu küçük dişler kemirgenlerde yoktur. Küçük gibi görünen bu ayrıntı, tavşanların ot koparma ve kesme biçiminin farklı olduğunu gösterir ve onları biyolojik olarak ayrı bir yere koyar.

Dişler Neden Durmadan Uzar?

Tavşanların bütün dişleri, ön kesicileri de arka azıları da hayat boyu uzamaya devam eder. Bunun sebebi beslenme biçimleridir. Ot ve saman, içinde çok miktarda aşındırıcı madde barındıran sert besinlerdir; sürekli çiğnenmeleri diş yüzeyini yıpratır. Uzamayan dişler böyle bir diyette kısa sürede aşınıp biterdi. Sürekli uzama bu kaybı karşılar. Denge, çiğneme ile uzamanın birbirini götürmesine dayanır; bu denge bozulduğunda dişler fazla uzar ve hayvanın yemesini engelleyecek boyuta ulaşabilir.

Çiğneme Hareketinin Önemi

Tavşanın çenesi yalnızca aşağı yukarı değil, aynı zamanda yanlara doğru da hareket eder. Bu yatay öğütme hareketi, uzun lifli otu parçalamak için gereklidir ve aynı zamanda azı dişlerini düzgün biçimde aşındırır. Sadece yumuşak yem ve peletle beslenen bir tavşan bu yatay hareketi yeterince yapmaz; dişler eşit aşınmaz ve kenarlarında keskin çıkıntılar oluşabilir. Bu yüzden beslenmenin ana bölümünü kuru ot oluşturmalıdır. Kuru ot, tavşan için hem yiyecek hem de diş bakımıdır.

İkinci Kez Sindirim

Tavşanların en şaşırtıcı özelliği sindirim düzenleridir. Otun içindeki selülozu tek geçişte parçalayamazlar. Bağırsaklarının kör bağırsak denen geniş bölümünde yoğun bir mikroorganizma topluluğu bulunur ve asıl parçalama işini bu canlılar yapar. Burada üretilen besin maddelerinin bir kısmı ilk geçişte emilemez. Bu yüzden tavşan, genellikle gündüz saatlerinde yumuşak ve parlak bir dışkı çıkarır ve bunu doğrudan tüketir. İkinci turda bağırsaktan geçen bu madde, vitaminlerin ve proteinin emilmesini sağlar.

Duran Sindirim Tehlikesi

Tavşanın sindirim sistemi durmadan çalışmak üzere kurulmuştur. Yeterli lif alınmadığında ya da hayvan stres, ağrı veya diş sorunu nedeniyle yemeyi kestiğinde bağırsak hareketleri yavaşlar. Bu durum tavşanlar için hızla ciddileşen bir sorundur ve saatler içinde kötüleşebilir. Yem yemeyi bırakan, dışkısı azalan ya da hiç dışkılamayan bir tavşan bekletilmemelidir. Bu nedenle bakımda en önemli gözlem, hayvanın ne kadar yediği ve ne kadar dışkıladığıdır.

Bedeni Kaçmak İçin Kurulmuş

Tavşanlar doğada avlanan hayvanlardır ve bedenleri buna göre şekillenmiştir. Gözleri başın iki yanında yer alır ve neredeyse tam çevreyi görecek geniş bir açı sağlar. Buna karşılık tam önlerindeki çok yakın alanı iyi göremezler; burnun hemen önündeki yiyeceği bıyıklarıyla ve kokuyla bulurlar. Kulaklar sesin geldiği yönü ayırt etmek için ayrı ayrı dönebilir, aynı zamanda sıcak havada kandaki ısının atılmasına yardımcı olur. Arka bacaklar ise ani ve zikzaklı kaçış için güçlüdür.

Evde Bakarken Dikkat Edilecekler

• Beslenmenin büyük bölümünü sınırsız kuru ot oluşturmalı; pelet ve sebze tamamlayıcı olmalıdır.
• Temiz su her zaman erişilebilir olmalıdır.
• Kemirmesi için güvenli, boyasız ahşap parçalar bulundurulmalıdır.
• Yem yemeyi kesme, salya, dışkının azalması gibi belirtiler geciktirilmeden veteriner hekime iletilmelidir.
• Sıcak ortam tavşan için soğuktan daha risklidir; serinlik ve gölge önemlidir.

Sessiz Bir Hayvanı Okumak

Tavşanlar sesle değil davranışla konuşur. Kulakların yönü, bedenin gerginliği, ayakla yere vurma, uzanıp yayılma gibi işaretler ruh halini anlatır. Rahat bir tavşan yan yatar ve bacaklarını uzatır; tedirgin bir tavşan ise toplanır ve kımıldamaz. Bu sessiz dili öğrenmek zaman ister ama bir kez alışıldığında hayvanın ihtiyacını fark etmek kolaylaşır. Sürekli uzayan dişlerden iki aşamalı sindirime kadar tavşanı özel kılan her ayrıntı, aslında ot yiyen ve avlanan küçük bir canlının hayatta kalma çözümüdür.